چکیده مقالات

مراتب عرفان ملا عبدالله بهابادی یزدی
نویسنده: دکترعبدالرحیم شهریاری

علامه ملا عبد الله بهابادی فقیهی اخباری یا اصولی ؟
نویسنده: مرتضی خوشنویس زاده اصفهانی

نقش ملا عبدالله بهابادی در تکوین جریان تعقل گرایی عصر صفوی
نویسنده: حجت الاسلام و المسلمین بشکانی

نقد دیدگاه شرح حال نویسان پیرامون ملا عبدالله یزدی
نویسنده: عظیم عابدینی-حبیب الله یوسفی

فعالیت های تفسیری علامه ملا عبدالله یزدی
نویسنده: عظیم عابدینی و حبیب الله یوسفی

مطالعه ی توصیفی حاشیه ملا عبدالله بهابادی از منظر تحلیل ژانر
نویسنده: سید عبدالمجید طباطبایی لطفی و طاهره قاسمی

تلامذه ملا عبدالله بهابادی یزدی
نویسنده: عبدالصمد جودتی استیار

ملا عبدالله یزدی و خاندان ملالی در عرصۀ تولیت حرم علوی(ع)
نویسنده: حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر احمد جنت امانی

ملا عبدالله بهابادی یزدی در «الذریعه»
نویسنده: محمدعلی نجفی کرمانشاهی

بررسی و تحلیل دلائل هم­گرایی عالمان شیعه با دولت صفوی
نویسنده: حسن عبدب پور، اضغر میرزایی

مطالب

گفتگو با آیت الله مختاری سبزواری

اشاره:

آیت الله سید محمد مختاری سبزواری متولد 1317ش از خاندان معروف مختاری های سبزوار است که از زمان صفویه تاکنون علمای بزرگی را به جهان تشیع تقدیم و عرضه داشته اند. ایشان در نجف اشرف فقه و اصول را نزد فقهای عظم آن خطۀ نورانی درس خوانده و فلسفه را نیز از محضر بزرگانی چون شیخ عباس هاتف قوچانی(وصی عارف بزرگ مرحوم قاضی طباطبایی) فرا گرفته است. وی مسلط بر چند زبان است و سالیان متمادی در هندوستان به تبلیغ مذهب شیعه پرداخته و مریدان بسیاری را حتی از میان اهل سنت و هندوها داشته اند تا اینکه عاقبت توسط دولت هند از این کشور اخراج شده و برای همیشه ورودشان به هند ممنوع اعلام می شود. ایشان هم اکنون ساکن قم می باشند. ترجمه رساله شریفه المنن و المواهب الاحدیه، علی(ع) و پیامبران(ع)، شیعه و پایه گذاری علوم بخشی از آثار ایشان است. با توجه به اینکه یکی از آثار ایشان ترجمه اثر یک عالم هندی با نام سید محمود سیالکوتی است و همچنین نام یکی ازعلمای هند به اسم عبدالحکیم سیالکوتی با حاشیه ملا عبدالله بر انوار التنزیل در هم تنیده است، مصاحبه ذیل را با اشاراتی به مرحوم عبدالحکیم سیالکوتی از نظر خواهیم گذراند.

-        با تشکر از وقتی که در اختیار ما قرار داده اید. ملا عبدالله یزدی را به عنوان یک منطق دان می شناسند. آیا به نظر شما این گونه شناسایی، صحیح است؟

شناساندن یک شخصیت علمی به صورت مقید، وقتی صحیح است که او فقط در همان قید مذکور، برجستگی علمی داشته باشد. اگر ملا عبدالله یزدی فقط صاحب کتاب حاشیه بود، تقریب می شد او را منطق دانیم و بس. این که می گویم تقریبا به سبب این است که از اشارات و لابلای همین حاشیه نیز می توان فهمید که توان علمی ملا عبدالله منحصر به دانش منطق نیست. اما به غیر از این برداشت، چون ملا عبدالله یزدی در علوم عدیده دارای توانایی و تالیف بوده، شناساندن وی به عنوان یک منطق دان، نادرست است و حق مطلب دربارۀ او این گونه ادا نخواهد شد.

-        از نگاه شما که ایشان فقط منطق دان نیستند، برجستگی علمی شان در کدام یک از عرصه های علمی اش بیشتر است؟

به سبب اظهار نظرهایی که مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی در الذریعه نسبت به آثار ایشان کرده و شرح حالی که تراجم نویسان پیرامون وی آورده اند، و نیز نسخه های خطی جدیدی که دوستان شما در کنگرۀ بزرگداشت ایشان به دست آورده اند، مرحوم ملا عبدالله علاوه بر منطق، در فلسفه و فقه و حدیث و تفسیر و بلاغت انسانی توانمند و دانشمندی فرزانه است. ولی اینکه برجستگی ایشان در کدام زمینه بیشتر است، نیازمند چاپ آثار ایشان و مقایسۀ محتوای آنها با هم است. اما به طور کلی می توان گفت ایشان در چهار رشتۀ فقه، تفسیر، ادبیات و حکمت توانمند بوده است. مثلا همین تفسیر و حاشیه ای که در دست شماست و در حقیقت شرح و نقدی بر تفسیر بیضاوی است، فی الجمله نشانگر این است که باید ملا عبدالله را در شمار مفسران بزرگ عصر خودش به شمار بیاوریم. اگر هم تمام آثار تفسیری ایشان یافت شود و مشخص شود که وی نوآوری و ابتکار داشته، حتی می توان او را از مفسران بزرگ تاریخ تشیع بر شمرد.

در منطق و حکمت نیز که توانایی ایشان روشن است و در بلاغت هم بسته به میزان اظهار نظرهای اجتهادی ایشان در علوم معانی و بیان و بدیع می توان اظهار نظر کرد. در فقه هم توجه شما را به این نکته جلب می کنم که ملا عبدالله عنایت خاصی به آرای فقهی علامه حلی داشته است. با اینکه ایشان نسبت به آرای فقهی شیخ الطائفه، محقق اول، شهید اول و محقق ثانی هم توحهاتی دارد، ولی علامۀ حلی در نگاه وی از جایگاه بلندی برخودار است و علاوه بر نگارش شرح بر قواعد ایشان، ارشاد الاذهان علامه را نیز شرح کرده است. بنده چون خودم بسیار به آرای فقهی علامه توجه دارم و با کتاب های ایشان مأنوس هستم، عظمت علامه را نیز در این می بینم که به آراء و کتب ایشان توجه بشود. این درس را حوزه های علمیه کنونی ما و فضلای حوزه نیز می توانند از ملا عبدالله بیاموزند که علامۀ حلی-سوای جایگاه کلامی و اصولی و رجالی- در جهت فقهی هم بیشتر مورد توجه قرار بگیرد.

-        مرحوم عبدالحکیم سیالکوتی حاشیه ای بر تفسیر بیضاوی نوشته که در بسیاری کتابخانه به ضمیمه حاشیه ملا عبدالله موجود است. دربارۀ این شخصیت توضیحی می دهید؟

عبدالحکیم سیالکوتی، اصالتا هندو بود. سیالکوت از شهرهای هند بوده که بعد از تشکیل پاکستان جزو این کشور قرار گرفته است. پدر عبدالحکیم شمس الدین نام داشت و دربارۀ دین مبین اسلام تحقیق کرده و مسلمان شده بودند. عبدالحکیم شیعه مذهب بود و از دانشمندان بزرگ زمانش و جامع منقول و معقول به شمار می رفت و عنوان «مدرّس» را داشت. محل سکونت وی شاهجهان آباد بود و در عصر سلطان محمد شاهجهان و پسرش سلطان محمد عالم گیر اورنگ زیب می زیست. وی همان طور که گفتم شیعه بود ولی تقیه می کرد و به سبب وصیتنامه اش که پس از رحلتش یافت شد و خطاب به فرزندش ابوالهادی نوشته بود، مذهب خودش را بیان داشته بود. رساله ای در باب اثبات امامت و حاشیه ای بر تفسیر بیضاوی دارد. وفاتش در سال 1067 قمری بوده و فرزندی به نام عبدالله هم دارد که کتابی با نام حاشیه تلویح تفتازانی دارد که به چاپ هم رسیده است. البته مرحوم شیخ آقابزرگ که این اطلاعات را بیان می دارد، قولی را نقل می کند که عبدالله شاگرد، و نه فرزند عبدالحکیم بوده است. در هر حال شیخ عبدالحکیم دانشمندی بزرگوار بوده و متاسفانه اطلاعات ما از زندگی اش کم است. چنانکه از سید محمود سیالکوتی هم آگاهی مان اندک است. من وقتی در هند بودم یکی از سران بودایی مرا به منزلش دعوت کرد. اتفاقی افتاد که وی از منزل بیرون رفت و من با دختر ایشان در خانه ماندیم. چون بودن در خانه ایشان درست نبود، بیرون رفتم و وقتی وی برگشت عبارتی در مورد من به کار برد و سپس گفت به سبب این کار تو، رساله ای با نام ایلیا را به تو نشان می دهم پیرامون حقانیت مذهب شما شیعیان. داستانش مفصل است و من آن را در مقدمۀ کتاب «علی و پیامبران» که بیش از چهل سال قبل آن را منتشر ساخته ام، آورده ام. مرحوم سید محمود سیالکوتی مترجم همین رساله به عربی است و بنده آن را به فارسی بر گردانده ام. اما حاشیه عبدالحکیم سیالکوتی بر انوار التنزیل در زمان حکومت عثمانی چاپ شده است، ولی نسخه چاپی اش الان حکم نسخه خطی را دارد. چه خوب است شما اگر حاشیه ملا عبدالله بر تفسیر بیضاوی را چاپ کردید حواشی مرحوم سیالکوتی را هم هر چند مختصرا، ذکر کنید تا هم کتاب این عالم مستبصر هندی را احیا کرده باشید و هم مشخص شود ایشان که احتمالا شاگرد شیخ بهایی هم بوده است، چه اندازه از نظرات تفسیری ملا عبدالله یزدی متاثر بوده است.

-        شما در نجف که بودید از تولیت حرم که قبلا به دست خاندان ملا عبدالله بهابادی یزدی بوده و نیز از ملیت اینان چیزی شنیده اید؟

چیز خاصی در خاطرم نیست. چون بیش از نیم قرن قبل که ما در نجف بودیم، تولیت حرم علوی در دست سادات رفیعی بود. البته من بزرگان رجال شناسی مثل علامه شیخ آقابزرگ تهرانی را در نجف دیده ام. ایشان از علامه سید حسن صدر صاحب تاسیس الشیعه و تکملۀ امل الآمل و آن مرحوم نیز از معمّرین و بزرگان نجف نقل می کرد که ملا عبدالله یزدی و بیت ملالی، ایرانی الاصل بوده اند که در عصر شاه طهماسب صفوی به نجف اشرف آمده اند. اینکه الان این خاندان در حدود 500 سال است نجفی شده اند، باعث نفی این نخواهد شد که اصالتشان را نفی کنیم. البته این امور هم چندان مهم نیست و مهم خدمت به جهان تشیع و کیان مذهب است حالا اهل هر منطقه و ملیتی باشند.

-        رمز موفقیت بزرگان شیعه از جمله ملا عبدالله بهابادی که این همه توفیق داشته اند در چه بوده است؟

رمز اصلی توفیقات فراوان این بزرگان، تقوا و تلاش است. اگر تلاش به تنهایی باشد انسان چندان توفیقی کسب نخواهد کرد و اگر تقوا باشد ولی تلاش اندک باشد، انسان باز هم توفیق خاصی کسب نخواهد کرد. هر چند تقوای واقعی هیچ گاه از تلاش فراوان جدا نیست. بهره وری از وقت و توجه به معنویت هم بسیار بسیار مهم است. روزی به منزل شیخ آقا بزرگ تهرانی رفتم. ایشان بیش از هفتاد سال برای خدمت به مذهب و دین، قلم زد و نوشت. فضای معنوی محل سادۀ زندگی وی و کتابهای انباشته شده در اطراف او و حجب و حیای او خودش درس بسیار آموزنده ای بود. ملا عبدالله یزدی و هر عالم دیگری نیز که توفیق فراوان کسب کرده اند حتما انسان هایی متقی و با معنویت بوده اند و در کنار آن قدر وقت را می دانسته اند و تا زمانی که می توانسته اند از تلاش و کوشش هیچ کم نمی گذاشته اند. به خاطر همین می بینیم با آن امکانات کم و گرفتاری های انبوده و زمانۀ پر آشوبی که داشته اند، باز در امر تبلیغ و ضبط معارف دین موفق بوده اند. خداوند به شما و ما توفیق پیروی و اقتدا به اسلاف صالح را عنایت فرماید.

-        با تشکر از حضرتعالی.

 

کلیه حقوق این سایت برای پایگاه علامه آخوند ملا عبدالله یزدی بهابادی محفوظ است