چکیده مقالات

مراتب عرفان ملا عبدالله بهابادی یزدی
نویسنده: دکترعبدالرحیم شهریاری

علامه ملا عبد الله بهابادی فقیهی اخباری یا اصولی ؟
نویسنده: مرتضی خوشنویس زاده اصفهانی

نقش ملا عبدالله بهابادی در تکوین جریان تعقل گرایی عصر صفوی
نویسنده: حجت الاسلام و المسلمین بشکانی

نقد دیدگاه شرح حال نویسان پیرامون ملا عبدالله یزدی
نویسنده: عظیم عابدینی-حبیب الله یوسفی

فعالیت های تفسیری علامه ملا عبدالله یزدی
نویسنده: عظیم عابدینی و حبیب الله یوسفی

مطالعه ی توصیفی حاشیه ملا عبدالله بهابادی از منظر تحلیل ژانر
نویسنده: سید عبدالمجید طباطبایی لطفی و طاهره قاسمی

تلامذه ملا عبدالله بهابادی یزدی
نویسنده: عبدالصمد جودتی استیار

ملا عبدالله یزدی و خاندان ملالی در عرصۀ تولیت حرم علوی(ع)
نویسنده: حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر احمد جنت امانی

ملا عبدالله بهابادی یزدی در «الذریعه»
نویسنده: محمدعلی نجفی کرمانشاهی

بررسی و تحلیل دلائل هم­گرایی عالمان شیعه با دولت صفوی
نویسنده: حسن عبدب پور، اضغر میرزایی

مطالب

مصاحبه با حجت ­الاسلام والمسلمین مرتضی خوش نویس زاده

علامه ملاعبدالله بهابادی یکی از فقیهان منطقی اوائل قرن دهم ه.ق می­باشد که تولیت حرم مطهر امیرالمومنین علی علیه السلام را بر عهده داشت. ایشان دارای آثار بسیار متنوعی در حوزه های مختلف از جمله فقه می­باشد. از جمله متون فقهی منتسب به این فقیه اصولی حاشیه ای است که بر ارشادالاذهان مرحوم علامه نگاشته شده است. لطفاً در خصوص ارشادالاذهان مرحوم علامه و جایگاه آن در میان سایر کتب فقهی توضیحاتی بیان بفرمایید؟

حجت ­الاسلام والمسلمین مرتضی خوشنویس­ زاده[1]

یکی از ابتکارات مرحوم علامه حلی این است که در حوزه­های مختلف دارای آثار متعدد و فاخری است. به طور کلی کتاب های مرحوم علامه حلی در حوزه فقه را می توان در سه دسته زیر طبقه­بندی کرد. دسته اول کتاب هایی هستند که برای عموم مردم نگاشته شده است. کتاب هایی همچون ارشادالاذهان، ایضاح الاحکام و تبصره المتعلمین در این دسته قرار می­گیرند. دسته دوم کتاب هایی هستند که برای طلاب به اصطلاح سطح خوان نگاشته شده است، مثل قواعد الاحکام و تحریر و دسته سوم کتاب هایی است که برای اعاظم علماء نگاشته شده است که از این دسته می توان به مختلف الشیعه، تذکره الفقها و منتهی المطلب اشاره کرد. 

در بین کتاب های مرحوم علامه یکی از کتاب هایی که بسیار مورد توجه علما قرار گرفته و حواشی و شرح های متنوعی بر ان نگاشته شده است، ارشادالاذهان می­باشد. مرحوم علامه این کتاب را به درخواست پسر فاضلش فخرالمحققین نگاشته است که یک دوره فقه از طهارت تا دیات می­باشد. از جمله بزرگانی که بر این اثر، حاشیه و شرح نگاشته اند می توان به شهید اول، شهید ثانی، محقق کرکی، مقدس اردبیلی، فخرالمحققین، شیخ انصاری اشاره کرد. در خصوص شیخ انصاری جالب است که گفته شود به غیر از کتاب مکاسب ایشان بقیه آثار شیخ انصاری پیرامون شرح شرایع و ارشادالاذهان مرحوم علامه حلی است.

Ø       برخی سعی کرده ­اند نشان دهند که علامه بهابادی در ردیف فقهای اخباری قرار دارد، آیا متن حاشیه ارشاد الاذهان این مطلب را تصدیق می کند؟

 به باور بنده علامه ملاعبدالله بهابادی نه تنها یک اصولی، بلکه از جمله آن اصولیینی می­باشد که به نحو حداکثری از دانش اصول در استنباط فقهی بهره می­گیرد. صفحه به صفحه حاشیه ارشادالاذهان ایشان گواه روشنی بر این ادعا است. به عبارتی دیگر تمام شاخصه­هایی که برای یک اصولی بیان شده است، به خوبی و روشنی در متن حاشیه ارشادالاذهان ملاعبدالله عیان است. علاوه بر این به هیچ وجه یک اخباری بر کتابی که اصولی است، حاشیه یا شرح نمی نویسد. تمام بزرگانی که از آنها یاد کردیم همه از اعاظم اصولیین شیعه به شمار می روند. همین که مرحوم ملاعبدالله در این خصوص اقدام به نگارش حاشیه ای کرده است این خود بهترین گواه است که ایشان اخباری نبوده است.

حاشیه مرحوم بهابادی حاشیه توضیحی نیست. چون حاشیه ها در نگاه اول تقسم می شوند به حاشیه های توضیحی و حاشیه های تبیینی. حاشیه مرحوم بهابادی تمام استدلالی است. در این متن نه تنها شاخصه های اخباری دیده نمی شود، بلکه شاخصه های اصولی در آن بیشتر ظهور و بروز دارد.

از جمله شاخصه های این متن در اصولی بودن مرحوم بهابادی ذکر سلسله سند حدیث است. در توضیح این مطلب باید گفت: یکی از مشخصه های اخباریین این است که روایات کتب اربعه را تماماً صحیح می دانند، لذا سند حدیث را نمی آورند، اما مرحوم ملاعبدالله در چندین جا از ارشاد اشاره ای به سند کرده و در مورد صحیح و حسن بودن آن نیز اظهارنظرهایی داشته است.  برای مثال در ذیل بحث وضویی که برای شخص جنب آورده می­شود، می­فرمایند سند این روایات مخدوش می­باشد.

علاوه بر این ایشان وقتی به روایت صحیحی می­رسند، آن را نقل می­کنند و حال این که معمولا فقها این را مطرح نمی­کنند. شاخصه بعدی این است که اخباری­ها بر این باور هستند که استفاده از ظاهر آیات تا وقتی که روایتی در ذیل آن آورده نشده است، مجاز نیست و حال این که علامه بهابادی مکرراً اشاره به آیات می­کنند در حالی که در ذیل آن روایتی وارد نشده است. استفاده ایشان از اجماعات یکی دیگر دلائلی است که ایشان اخباری نیست.

Ø       با توجه به این که ایشان بیشتر در حوزه دانش منطق مشهور می­باشند، آیا حضور این دانش در استنباط­های فقهی ایشان را می توان در متن ارشاد رصد کرد؟

بله، به باور بنده جنبه عقلی حاشیه ارشادالاذهان بسیار قوی است. استفاده ایشان از عباراتی همچون کلی طبیعی، کلی و جزئی در متن ارشاد نشان از اثرگذاری دانش منطق در استنباط های فقهی این فقیه فرزانه دارد. جالب است به این نکته هم توجه شود که صداقت و معنویت ایشان را می توان در عبارات نقل شده از ایشان کشف کرد. برای مثال ایشان در مواردی که روایتی را ندیده است اذعان به این مطلب کرده و می فرماید که بنده این روایت را ندیده ام، اما مثلا علامه حلی در فلان کتاب آن را نقل کرده است. این خود نشانگر تواضع و صداقت علمی این فقیه مستدل است.

Ø      ضمن تشکر از حضرتعالی در پایان اگر پیشنهادی دارید بفرمایید؟

یکی از کارهایی که لازم است کنگره­ها نسبت به آن اهتمام جدی داشته باشند احیاء آثار به جا مانده از این بزرگان است. به نظر اگر این حاشیه در کنار حاشیه های بزرگانی همچون شهید اول، شهید ثانی، محقق کرکی، مقدس اردبیلی و شیخ انصاری قرار گیرد قوت علمی و اتقان استدلال این فقیه منطقی نمایانمی شود. بنده که این حواشی را با همدیگر مقایسه کردم به این نتیجه رسیدم که مرحوم ملاعبدالله اگر از این اعاظم در استدلال علمی بالاتر نباشد، قطعا پایین تر هم نیست. در پایان از همه برگزار کنندگان این کنگره کمال تشکر و قدردانی لازم را دارم.



[1]. مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم.

کلیه حقوق این سایت برای پایگاه علامه آخوند ملا عبدالله یزدی بهابادی محفوظ است